Gebelik ve Doğum

GEBELİK VE DOĞUM
Planlanmış bir gebelik ve doğum sürecine kadar gebe bir annenin düzenli takibi, modern doğum hekimliğinin temel amacıdır.
Bebeğinizin doğumuna kadar geçen süre belkide hayatınızın en mutlu macerası olacaktır. Sağlıklı bir gebelik ve doğum için anne adayının doğru bir şekilde bilinçlenmesi seçeceği tecrübeli bir Kadın Doğum Uzmanı ile mümkün olacaktır. 
Doğum hekimleri olarak bizler sizin 280 gün ya da 40 hafta sürecek bu serüvende yanınızda, her hasta ile ayni heyecanı duymaktayız.   
Gebelik süresince doktorunuzun önereceği aralıklarla doktor kontrolü, sağlıklı bir gebelik ve sorunsuz bir doğum için gereklidir.
İLK MUAYENE
Her ay düzenli adet kanaması olan bir bayanda adet gecikmesinde, ilk olarak gebelik düşünülmelidir.
DOKTORUNUZU ARAYARAK RANDEVU ALINIZ.
Doktorunuzun yapacağı muayene ile erken gebeliğin üreme organlarında yaratacağı değişiklikler tanıya yardımcı olabilir. Doktorunuz tanıyı kesinleştirmek için laboratuvar testleri ve ultrasonografiden faydalanmak isteyebilir.
İdrarda gebelik testi sabah alınan taze idrar örneğinde yapılır.
Kanda gebelik testi tam teşekküllü bir hormon laboratuvarında yapılır. Pahalı ancak güvenilir bir testtir. Beta-HCG adı verilir.
Ultrasonografide gebelik tanısı koymada yardımcı bir yöntemdir.
Gebelik tanısı kesinleştikten sonra, son adet kanamanızın ilk gününden hesaplanarak tahmini doğum tarihiniz hesaplanabilir.
Doktorunuz gebelik dosyanıza kilonuzu, yaşınızı, varsa daha önceki gebeliklerinizi, sizde veya ailenizde geçirilmiş hastalıklar ya da ameliyat olup olmadığını, ailede kalıtsal bir hastalık öyküsü varsa not edecektir.
GEBELİKTE GENEL SORUNLAR
·         Memelerde hissedilen değişiklikler
·         Sık idrara çıkma
·         Karında genişleme ve ciltte oluşan çatlaklar
·         Bulantı, kusma
·         Ruhsal değişiklikler
·         Baş dönmesi, baygınlık hissi
·         Nefes darlığı
·         Mide kaynaması, göğüs kemiği arkasında ve boğazda yanma
·         Ağırlık artışı
·         Kabızlık
·         Hemoroit ( halk arasında basur yada mayasıl denir )
·         Varis
·         Adale krampları
·         Uyku sorunları
·         Baş ağrısı
·         Bel ve sırt ağrısı
·         Ciltte değişiklikler (damarsal, lekelenme)
·         Vücutta şişme
·         Ellerde rahatsızlıklar
·         Çarpıntı
·         Dişetlerinde şişme ve kanama
·         Kaşıntı
·         Vajinal akıntı
GEBELİK KONTROLLERİ
40 hafta ya da 280 gün sürecek gebelik dönemi,14.haftaya kadar 1. Trimestir,28.haftaya kadar 2.Trimestir ve 40 haftaya kadar 3. Trimestir olarak başlıca 3 döneme ayrılır.
İlk 28 haftaya kadar ayda bir,36. Haftaya kadar iki haftada bir ve 36.haftadan doğum gerçekleşene kadar haftalık takip normal gebelik kontrollerinin temelini oluşturur. Gebeliğinizle ilgili riskli bir durum ortaya çıktığında kontrol aralıkları doktorunuzun önereceği uygun aralıklarla yeniden ayarlanabilir.
Gebe olduğunuzu öğrendiğiniz anda, gebeliğinizin takibi için güvendiğiniz bir Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanına başvurunuz.
Gebeliğinizin doktorunuz tarafından yapılan muayene sonucunda ;rahim içinde yerleşmiş normal bir gebelik olduğu saptandığında ‘gebelikte ilk vizit rutinleri’ olarak gruplanan ve gebelikte yol gösterici olan kan ve idrar tahlilleri istenecektir. İlk vizit rutin tetkikleri için en az 8 saatlik bir açlıktan sonra kan vermeniz gerekecektir.
İlk muayenede gebeliğin değerlendirilmesinde vajinal yolla yapılan ultrason tercih edilir. Vajinal muayene ve vajinal yolla yapılan ultrason gebeliğiniz açısından bir risk oluşturmamaktadır.
Bebeğinizin kalp atımları transvajinal  yola 5,5-6 hafta civarında görülebilir. İlk trimestirde yapılan ultrasonografi gebelik haftasının doğrulanmasında çok önemlidir. Bebeğinizin kalp atışının görülmesi canlı bir gebeliğinizin olduğunun göstergesidir.
İlk muayenede kilonuz, tansiyon ölçümünüz yapılarak doktorunuz tarafından kaydedilir.
Gebelik öncesi kilonuz ve boyunuz ideal vücut ağırlığının hesaplanmasında önemlidir. Normal vücut-kitle oranına sahipseniz ( 19,8-26 ) gebelik boyunca ideal olarak 11,5-16 kilo alabilirsiniz. Vücut-kitle oranınız ( 26-29 ) arasında ise kilolu olarak gebe kaldınız demektir ve gebelik boyunca 7-11,5 kg arasında kilo almanız gerekir, Vücut-kitle oranınız 29’un üstünde ise çok aşırı kilolu olduğunuz anlaşılır ve gebelik boyunca alacağınız kilo toplam 7 kilonun altında olmalıdır. Çok zayıf bayanlarda vücut-kitle oranı 19’un altındadır ve gebelik boyunca alacağınız kilo 12,5-18 arasında olmalıdır.
Doktorunuzun önereceği muayene günlerinizde bebeğin kalp sesleri, bebek hareketleri ve gelişimi muayene ve ultrasonla takip edilecektir. Anne adayıda kilo alımı, ödem ve kan basıncı açısından değerlendirilecektir.
Gebelik takibi boyunca yapılması gereken önemli tarama testleri, zamanı geldiğinde doktorunuz tarafından sizlere bildirilecektir.
Yapılacak testler:
  • 11-13. Gebelik haftasında bebeğin ultrasonla ense kalınlığının ölçülmesi ile bebekte Down sendromu (Mongol çocuk )tarama testi olarak bilinen ikili test istenecektir. Ultrason yapılmasını takiben anne kanı alınarak test yapılır. Bu test için annenin aç olmasına gerek yoktur.
  • 15-18. Gebelik haftasında üçlü tarama testi yapılır. Bu testte de annenin aç karnına kan vermesine gerek yoktur. Doktorunuzun yapacağı ultrason ölçümlerini takiben anne kanı alınır. Down sendromu tarama testi yanında noral tüp defekti ( bel kemiğinde açıklık )taramasında yapılacaktır.
  • 20-24. Haftalarda detaylı ultrason denen ve bebekte anomali taraması yapılan 2. Basamak ultrason istenecektir
  • 24-28. Haftalarda gizli şeker tarama testi yapılacaktır.50 gr glikoz ile yapılan bu test ile glikoz içildikten 1 saat sonra kan şekeriniz ölçülür. Test sonucu 140mgr/dlt üzerinde ise test ertesi gün 100gr glukoz ile tekrarlanır.
  •  Kan uyuşmazlığı olanlarda 27-28. Haftalarda indirekt cooms testi uygulanır. Negatif (yani etkilenmemişse )daha sonraki etkilenme riskini önlemek için koruyucu amaçlı Anti Rh immunoglobulini (kan uyuşmazlığı koruyucu aşısı )yapılır.
32-36 hafta arasında 2 haftada bir,36 haftanın üstünde haftada bir kontrollere geleceksiniz. Normal doğumun beklendiği durumlarda 40 haftanın üstündeki gebeliklerde görüşme sıklığı haftada 2 gün olabilir.36. haftadan sonra fetal iyilik testleri yapılmaya başlayacaktır. Fetal iyilik testleri NST (nonstres testi ),Biyofizik profil ve gerektiği durumlarda Doppler ultrasondur.
Çalışan anne adayları isterlerse 32. Haftada doğum öncesi izne ayrılabilirler. İkiz gebeliği olan
anne adaylarının doğum öncesi izni 30. haftada başlamaktadır. Doğum öncesi iznini doğum sonrasına aktarmak isteyen anne adayları bu haftalarda doktorunuz başvurarak aktarma işlemini yaptırmalısınız.
38. haftadan sonra doktorunuzun uygun göreceği bir dönemde, vajinal muayene ile bebeğin doğum kanalına girip girmediği, rahim ağzında açıklık olup olmadığı, normal doğum için anne adayının kemik pelvis yapısına uygun olup olmadığı değerlendirilir. Doğum işaretleri ve acil durumlar durumlar hakkında anne adayı bilgilendirilir.
DOĞUM EYLEMİ
Anne tarafından doğum sancısı olarak hissedilen, düzenli rahim kasılmalarının başlaması ile birlikte rahim ağzının açılması ve bebeğin doğum kanalından dışarı çıkması olaylarının bütünüdür.
Gebeliğin son trimestirinde düzensiz (yalancı doğum ağrıları ) denen kasılmalar olabilir. Bunlar gerçek doğum ağrıları ile karıştırılmamalıdır. Doğum eylemi olarak adlandırabilmek için düzenli aralıklarla gelmesi, şiddetinin giderek artması, sancı aralarının kısalması ve rahim ağzının açılması ve incelmenin başlaması gerekir.
Doğumu üç evrede inceleyebiliriz.
Doğumun birinci evresi:
Ağrı şeklinde algılanan rahim kasılmalarının başlamasından rahim ağzının tam açıklığı olarak bilinen (10 cm) açıklığa ulaşmasına kadar olan dönemdir.
Birinci evre yapmış olduğunuz doğum sayısına, rahim ağzının olgunluk derecesine, sizin doğum olayına yeterince hazır olup olmamanıza göre değişecektir. İlk doğumda bu süre 12-17 saat, sonraki doğumlarda 4-8 saattir.
Su kesesinin açılması gerçek doğum ağrıları başladıktan sonra olur. Ancak bazen ağrı başlamadan önce su kesesi açılabilir. Böyle bir durumda derhal doktorunuzu arayınız ve doğum yapacağınız hastaneye başvurunuz.
Doğumunuzu yapmayı planladığınız merkeze ulaştığınızda gerekli işlemler yapıldıktan sonra yanınızdaki kıymetli eşya ve takılarınızı eşinize bırakmanız uygun olur. Bundan sonra doğum için rahat edeceğiniz özel bir giysi ile üzerinizdeki elbiselerin değiştirilmesi yapılır. Bu işlemden sonra doğum ağrılarını çekeceğiniz ve bebeğinizin doğumuna hazır olana kadar kalacağınız ağrı odasına kabul edileceksiniz.
Doğumunuz çok yakın değilse lavman ile barsak temizliği yapılır. Lavman temizlik için gereken bir işlemdir. Ikınma sırasında doğum kanalının ve bebeğin barsak içeriği ile kirlenmesi önlenmiş olur.
Doğum ağrılarınızın başladığını hissettiğiniz ilk andan itibaren ağızdan katı-sıvı gıda alımını kesmeniz gerekir.
Bebeğinizin kalp sesleri, tansiyonunuzun ölçümü, nabız ve ateş kontrolünü takiben doktorunuz aşağıdan muayene ile rahim ağzının ne kadar açıldığını, yumuşama derecesini, bebeğin doğum kanalında ne kadar ilerlediğini tespit edecektir.
Daha sonra karnınıza bağlanan iki elektronik cihaz ile bebeğin kalp atımları, rahim kasılmalarının şiddeti ve sıklığı otomatik olarak yazdırılır.
Alttan muayeneler doktorunuz tarafından belirli aralarla tekrar edilecektir ve böylece doğumunuzun ilerlemesi takip edilebilecektir.
Rahim ağzı tam açılıp , bebek doğum kanalından çıkmaya hazır olduğu ana kadar odada bakımınıza devam edilecektir.
Doğum eyleminin birinci evresinde damarınızdan bir serum takılacak ve işleme doğum sonrası döneme kadar devam edilecektir.
Belirli zamanlarda, size yardım etmek amacı ile kalçanızdan ağrı hafifletici ilaç enjeksiyonu yapılabilir.
Doğum olayını çabuklaştırmak için rahim ağzı belirli açıklığa ulaşınca, doktorunuz bebeğinizin su kesesini açabilir. Bu işlem sizle ya da bebekle ilgili olmayan basit bir işlemdir. Su kesesinin açılmasını takiben ılık bir sıvının aşağıdan boşaldığını hissedeceksiniz. Ağrıları çekerken sağ ya da sol yanınız üzerine yatmanız tercih edilen pozisyondur. Ağrı sırasında birkaç kez idrar kesenizi boşaltmayı ihmal etmeyin, idrar keseniz dolarsa bebeğin aşağı inmesini geciktirebilir.
Ne zaman ki doğum için hazır olduğunuza karar verildi, sedye ile doğum salonuna alınma zamanınız geldi demektir. Bazı kliniklerde yattığınız yatak doğum masası haline dönüştürülüp orada doğum yaptırılabilir.
DOĞUMUN İKİNCİ EVRESİ:
Bebek doğum kanalında iyice aşağı doğru ilerlemiştir ve kalın barsak son kısmına baskı yapmaktadır. Buda ıkınma hissini başlatır. Rahim ağzı tam açıldığında doktorunuzun tarif ettiği şekilde ıkınmaya başlayabilirsiniz. Ne kadar güçlü ıkınırsanız ikinci evre o kadar kısa sürecektir.
2. evre ilk doğumda ortalama 1 saat, diğer doğumlarda 30 dakika sürer.
Doğum masasında, bacaklarınız rahat şekilde doğum pozisyonuna sokulacak ve doğum masasına tespit edilecektir. Elleriniz, yüzünüz ve vajinal saha açık kalacak şekilde steril olarak örtüleceksiniz.
Her bir ıkınma hareketi ile bebek giderek aşağı iner ve nihayet önce baş sonra omuzlar, vücut ve en son ayaklar olmak üzere doktorunuzun ve sizin yardımınızla doğu olayı gerçekleşir.
DOĞUMUN ÜÇÜNCÜ EVRESİ:    
Doğum olayının gerçekleşmesi ve bebeğinizin ilk sesini duymanızdan sonra yarım saat içinde bebeğinizin plasenta ve zarları atılacaktır.
Bebeğinizin vajinadan çıkışını kolaylaştırmak için epizyotomi denen kontrollü kesi yapılmışsa, doktorunuz tarafından dikilecektir. Daha sonra rahim ağzı ve hazneniz kanama yönünden son kez kontrol edilir. Bu safhada eliniz daima karın alt ve orta kısmında hissedeceğiniz sert bir kitle şeklindeki rahminiz üzerinde olmalıdır. Elinizle bu sertliğe sık sık masaj yapınız. Böylece rahim hızla küçülecek ve ayni hızla kanamanız azalacaktır.
Doktorunuz son muayeneyi de yaptıktan sonra artık odanıza gitme vakti gelmiştir. Yatağınızda dinlenebilirsiniz. Az sonra bebeğinizde size verilecek ve onu doya doya koklayabileceksiniz. Bebeğinizin bir an önce emzirilmesi size söylenebilir. Bu konuda hemşireler size emzirme eğitimi vererek ilk acemiliğinizin geçmesine yardımcı olacaktır.
DOĞUM İÇİN ÖNERİLER:
En ideal ve güvenilir doğum ortamı hastanelerdir. Doğum yerini doktorunuzla birlikte kararlaştırınız.
Acil hallerde ve doğuma giderken kolayca bulabilmeniz için doktorunuzun, aramanız gereken yakınlarınızın ve size en yakın taksi durağının telefonlarını görebileceğiniz bir yara asınız.
Daha önceden sizin ve bebeğiniz için gerekli ihtiyaçlarınızı karşılayan bavulunuzu kolay bulunabilir bir yerde hazır bulundurun.
SEZERYAN İLE DOĞUM
Doğumun gerçekleşmesinde önemli 3 faktörden birinde anormal bir durum, normal doğumun gerçekleşmesini engelleyebilir. Bu üç faktör:1) İtici güç 2) doğum kanalı 3) fetus’tur.
Bunun dışında annenin çeşitli hastalıkları, fetal sıkıntı hali bebeğin bir an önce doğurtulmasını gerektiren riskli gebelikler, psikolojik nedenler (annenin doğumdan korkması )sezeryan sebepleri arasında sayılabilir.
·         Bebeğin iri olması ( 4500 gramdan büyük )
·         Annenin kalça yapısının dar olması
·         Baş-pelvis uygunsuzluğu: Bebek iri olmayabilir, annenin kalça yapısı dar değildir ancak bebek istenen pozisyonda değildir
·         Makat geliş, obliq geliş, yan geliş
·         İkiz gebelikler
·         Fetal sıkıntı
·         Bebeğin eşinin rahim ağzını kapatması
·         Bebeğin eşinin erken ayrılması
·         Bebeğin kordonunun başın doğumundan önce dışarı çıkması( kordon sarkması veya bebeğe dolanması )
Anneye ait nedenler ve isteğe bağlı ( elektif ) sezeryan nedenleri:
  • Annenin ıkınmasının sakıncalı olduğu haller( kalp hastalığı, anevrizma )
  •  Doğum kanalında bebeğin doğumuna engel olacak büyüklükte miyom ya da yumurtalık kistleri
  •  Annenin daha önce rahmi ilgilendiren bir ameliyat geçirmesi   ( miyom alınması, daha önceki doğumun sezeryanla yapılması )
  • Annenin cinsel ilişki ile bulaşan herpes ( uçuk ),HPV virüsüne bağlı kondilom olması
  • Annenin doğumdan korkması, sancı çekmek istememesi vajinusmusu olması
Sezaryan, karın ön duvarı ve rahmi cerrahi olarak keserek bebeğin doğurtulmasıdır. Modern cerrahi tekniklerle risk en aza indirilmişse de sezaryan önemli bir ameliyat türüdür. Annenin doğum sonrası iyileşme süresi normal doğuma göre daha uzundur ve hastanede normal doğumdan daha üzün süre kalması gerekir.
Doğumda ağrı çekmek şart mı?
Vajinal doğum ve sezaryan sonrası ağrılar anne adaylarının haklı olarak en büyük korkusudur.
Doğum zamanı geldiğinde ağrısız doğum yapacağını bilmek anne adayı için çok rahatlatıcı olup doğum ve sonrasına hazır hissetmesini sağlar.
EPİDURAL ANEZTEZİ
Belden yapılan bir enjeksiyonla belden aşağı vücut kısımları tamamen hissiz hale getirilebilir. Annenin bilinci tamamen açıktır ve hiç ağrı duyma. Anestezi uzmanı tarafından yapılması şarttır. Doğum eylemini uzatabilir. Annenin kan basıncı düşebilir. Ikınma güçlü olmayacağı için bebeğin doğurtulmasında alet yardımı gerekebilir.
Epidural aneztezi hem normal doğumda hemde sezaryanda uygulanabilmektedir.
Normal doğumda epidural anestezi ile dokunma hissi ve hareket kaybı olmadan sadece ağrı hissi kaybolur. Sezeryanda ise verilen ilaç miktarı arttığı için ağrı hissi ile birlikte ayaklarda hareket kaybı olacaktır.
DOĞUM SONRASI ÖNERİLER
Emzirme döneminde meme bakımı önem taşır. Memelerin temizliğine ve meme başlarının ıslak kalmamasına dikkat edilmelidir. Meme çatlaklarını önlemek için doktorunuzun önereceği krem ya da merhemleri kullanabilirsiniz. Emzirmeden önce memelerin ılık su ile veya bikarbonatlı suyla temizlenmesi yeterlidir. Temizlemede kendi sütünüzü de kullanabilirsiniz.
Bebekler her ağladığında sıra ile iki memede emzirilerek memede süt birikmemesine dikkat etmelisiniz. Bebek yeterince memenizi emerek boşaltamıyorsa, memeleri sağarak boşaltmalısınız. Boşaltma işlemini kendiniz yapamıyorsanız meme sağma makinesi yada trile ile boşaltabilirsiniz.
  •  Memede hassasiyet, şişme, kızarıklık, sıcaklık artışı olması ya da meme başlarından iltihap gelmesi durumunda acilen doktorunuzu arayınız.
 
Taburcu olduktan sonra dikkat edilecek noktalar;
·         Reçete edilen antibiyotik önerilen dozda kullanılmalıdır
·         Kesi yeri kuru tutulmalıdır. Petler sık olarak değiştirilmelidir
·         Tuvalet sonrası temizlik önden arkaya doğru yapılmalıdır
·         Taburcu olduktan sonra ayakta duş şeklinde banyo yapabilirsiniz
·         Kabız kalmamaya dikkat ediniz, posalı ve lifli yiyecekler tercih ediniz
·         Kan kaybını karşılamak için verilen Demir hapını 1 ay kullanınız
·         Rahmin küçülmesi sırasında oluşan ağrılar için reçete edilen ağrı kesiciyi 3x1 kullanınız
Epizyotomi ya da sezaryen kesi yerinizde ağrı, şişlik, kızarıklık, ısı artışı, kanama, dikiş açılması veya iltihaplı akıntı olursa acilen doktorunuzu arayınız.
KANAMA, AKINTI
Doğum sonrası kanama ve akıntı 4-6 hafta sürer ve kanamanın rengi giderek açılır, beyaza döner. Bu dönemde sağlıklı pedler kullanılmalı, tampon kullanılmamalıdır.
Kanama miktarı aşırı ise, kanamanın rengi açılmamışsa ya da kötü kokulu iltihaplı akıntı varsa acilen doktorunuzu arayınız.
DOĞUM SONRASI FİZİKSEL AKTİVİTE
Günlük zorlayıcı olmayan aktivitelere kendinizi hazır hissettiğinizde başlayınız
CİNSEL İLİŞKİ VE GEBELİKTEN KORUNMA
Cinsel ilişkiye başlamak için önerilen süre 6 haftadır.
Düzenli ve sık emziren annede süt gebelikten koruyabilir ancak bu koruma her ay giderek daha az olur.45 gün sonra annede yumurtlama başlayabilir ve istenmeyen bir gebelik oluşabilir. Bu nedenle doğum sonrası 6. Haftada doktorunuza başvurarak korunma yöntemleri hakkında bilgi alınız ve size uygun bir yöntemle korunmaya başlayınız.  
Op. Dr. Tülay AKÇAY
Nazilli Aydın doğumluyum. İlk orta ve liseyi Ankara'da okudum.
sitemiz bugün (8) kez, toplamda (89294) kez ziyaret edilmiştir.
Op. Dr. Tülay AKÇAY - Tüm Hakları Saklıdır.